Riemnjis

Wikipedia:st
Siirry navigaatioon Siirry hakuun
Riemnjis
Vulpes vulpes
(Linnaeus, 1758)
Fuchs Profil.jpg
Tile LC (eellimvuáimálâš)
Tile Suomâst LC (eellimvuáimálâš)
Status iucn3.1 LC smn.svg
Tieđâlâš luokittâllâm
Doomeen Sellâvááimusliih Eucarya
Kodde Elleekodde Animalia
Uáiviráiđu Savosuonâsiih Chordata
Vyeliráiđu Čielgitávtáliih Vertebrata
Luokka Njomâtteijeeh Mammalia
Vyeliluokka Šoddâdeijee njomâtteijeeh Theria
Uásiluokka Vuosâmaadâlâš njomâtteijeeh Eutheria
Lahko Piätuelleh Carnivora
Čerdâ Penuvelleeh Canidae
Suuhâ Riämnjáh Vulpes
Šlaajâ vulpes

Riemnjis ađai ruopsisriemnjis (Vulpes vulpes) lii penuvellee. Riemnjis lii maailm enâmustáá levânâm eennâm alne jottee piätuellee. Ton lavdâmkuávluh láá Tave-Amerik, Euraasia já uási Tave-Afrikâst.

Tovle riemnjis lâi tehálâš čevđiellee – eromâšávt ton härvinâš ivnemutaatioi tiet (om. čapisriemnjis, ristâriemnjis já silbâriemnjis).

Olgohäämi já stuárudâh[Mute | Mute käldee]

Ruopsisriemnjis lii riämnjái suuvâ stuárráámus šlaajâ, mutâ riämnjáin láá stuorrâ kuávluliih iäruh. Rävis riämnjá kukkodâh seibittáá lii 45–90 senttimeetterid; vuohâdis seibi lii 30–55 senttimeetterid. Riemnjis tiäddá 5–10 kiilud. Suomâst riemnjis tiäddá suulân 5–8 kiilud. Oráseh láá stuárráábeh ko niŋálâsah.

Riemnjis lii táválávt ruopsisruškâd (ruopsisriemnjis). Ton ivne puáhtá mulsâšuddâđ kuovgis fiskisruškâdist tevkisruopsâdân. Riämnjá čuávjipeeli lii vielgâd teikâ räänis já ton peljikeejih já ryevjih láá čappâdeh. Seibikeeči lii táválávt vielgâd já raddeest pyehtih leđe kuovgis meerhah. Luándust tiättojeh eres-uv ivnemutaatioh, tego silbâriämnjáh (suulân 10% riämnjáin, eromâšávt Tave-AmerikâstSiberiast), moi ivne mulsâšud silbâivnásiist aldasáid čappâdân. Ristâriemnjis lii čapis já ruopsis riämnjá ruossâlistum, mon seelgist lii táválávt čapis ristâkovos.

Lavdâm[Mute | Mute käldee]

Riämnjáh tiättojeh luándulávt Euroopâst, Aasia taveoosijn, Tave-AmerikâstSahara taavaabeln Afrikâst. 1800-lovvoost riämnjáid levâttii riemnjispivdem tiet meid AustralianUđđâ-Seelandân. Uđđâ eellimpirrâsijn riemnjis lii tovâttâm hááituid algâalgâlii luándun, tego vieresšlaajah táválávt. Riämnjá aneh ohtân maailm čyeđe háitulumos vieresšlaajâst. Riemnjis mákkoo meecijn, piälduin, niijtoinkaavpugijn.

Riämnjá lavdâm

Motomijn kuávluin tiättojeh páiháliih vyelišlaajah. Ovdâmerkkân:

Eellimvyevih[Mute | Mute käldee]

Uáđđee riemnjis

Riämnjáh eelih táválávt eres ellei, tego mievri, vuovdâin teikâ luándulâš vuovdâin. Jis lii tárbu, te riemnjis puáhtá kuáivuđ jieš vuovdâ. Maŋgâ riemnjissuhâpuolvâ kevttih piäju maŋaluvâi. Reeviirstis riämnjást pyehtih leđe maŋgâ piäju, main oovtâst tot šoddâd čiivgâid já eres piäjuin tot vyerkkee om. ravâdijd. Piäjuh já vuovdah sättih hammiđ muálkkáás labyrint. Riämnjápiäju pirâstit távjá korrâ haajâ.

Riemnjis lii puohporree. Ton raavâd siskeeld enâmustáá jursseid, mutâ tot puurât meid tiivrijd, šaddoid já rááđuid. Riemnjis uávuttâl säpligijd, njuámmilijd, käniluudijdkuolijd. Šaddoin tot porá muorjijd já heđâlmijd sehe vooljijd. Riemnjis sáttá pivdeđ meid meccikavrâs teikâ vielgispieiniskode vuosijd. Kaavpugijn riämnjáh sättih uuccâđ purrâmuš luonijn. Riämnjá jiešvuođâlâš pivdemvyehi lii vahtiđ jurssee vuágust já ruámmuđ jotelávt saallâs. Riemnjis pivdá veeigist já iho.

Riämnjá vajaliih láá stuorrâpiäđuh, eromâšávt kumppiiilvâs. Toh viggeh koddeđ reeviirstis ucebijd piäđuid, vâi ij liččii ennuv kišto salâsijn.

Riemnjisčivgâ

Lasanem[Mute | Mute käldee]

Riemnjis puáhtá leđe oovtâ- teikâ maaŋgâkuoimâg. Oovtâ orásist pyehtih leđe maaŋgah niŋálâsah, main tuše ohtâ tâi eenâb čivgih. Kieimâmäigi lii uđđâive-njuhčâmáánust. Čiivgah šaddeh vyesimáánust teikâ kesimáánust. Niŋálâs čivgá 3–5 čiivgâ. Čuávjiäigi lii 49–55 peivid. Čiivgah teddih suulân 100 grammâd. Čiivgâi čalmeh lekkâseh 10–14 peivid šoddâm maŋa.

Ores iššeed niŋálâs čiivgâi šoddâdmist tienuuvt, ete tot puáhtá purrâmuš piäjun. Juávhu eres niŋálâsah sättih išediđ čiivgâi tipšomist. Jo siämmáá čoovčâ nuorâ riämnjáh oceh jieijâs reeviir. Riämnjáh šaddeh suhâjuátkimahan suulân 10-mánuppajasâžžân. Riemnjis puáhtá eelliđ faŋgâvuođâst paijeel 10-ihásâžžân, luándust ucánjáhháá ucceeb.

Käldeeh[Mute | Mute käldee]

Icono de traducción.svgTaat artikkâl lii jurgâlus
Taat artikkâl lii puohrâkkân teikkâ uásild jurgâlum suomâkielâ Wikipedia artikkâlist «Kettu».