Olav V

Wikipedia:st
Siirry navigaatioon Siirry hakuun
Kunâgâs Olav V ive 1957
Ovtâstum kunâgâskode prinses Maud, Tanska prinssâ Carl já kyevti-ihásâš Tanska prinssâ Alexander ovdâl ko peerâ varrij Tanskaast Taažân skammâmáánu loopâst ive 1905

Olav V (2. syeinimáánu 1903 Appleton House, Sandringham, Norfolk, Eŋland17. uđđâivemáánu 1991 Holmenkollen, Taažâ) lâi Taažâ kunâgâs iivij 19571991.

Pärni- já nuorâvuotâ[Mute | Mute käldee]

Taažâ kunâgâs Haakon VII, ruvnâprinssâ Olav V já roonnig Maud ive 1914 postâkoortâst

Tanska prinssâ Alexander Edward Christian Frederik šoodâi syeinimáánu 2. peeivi 1903 Appleton Housest, Sandringhamist, Norfolkist, Eŋlandist. Suu eeči lâi Tanska prinssâ Carl já suu enni Ovtâstum kunâgâskode prinses Maud. Sun lâi sunnuu áinoo páárnáš. Ko prinssâ Carl šoodâi Taažâ kunâgâssân ive 1905, te Carl já Alexander finnijn uđđâ noomâid já ubâ peerâ finnij uđđâ tittelijd: Carlist šoodâi kunâgâs Haakon VII, Maudist šoodâi roonnig Maud já Alexanderist šoodâi ruvnâprinssâ Olav. Olav lâi koskâääigi maŋa vuossâmuš väldičokkámsaje árbálâš, kii rávásmij Taažâst.

Škovlim[Mute | Mute käldee]

Aalgâst ruvnâprinssâ Olav máttái kunâgâslanneest priivaatmáttááttâsâst. Tastko Olav lâi ruvnâprinssâ já puáttee Taažâ kunâgâs, te suu vaanhimeh halijdáin, et sun jođáččij sehe táválâš škoovlâid já suátiškoovlâid já nuuvt sun meid juuđij. Olav jođeškuođij Halling škoovlâ, mii lâi lane alda Kristianiast. Sun máttááttâlâi tobbeen iivij 19131921 reaalsyergist. Ive 1921 sun finnij examen artium já valmâštui. Tast maŋa ruvnâprinssâ jođeškuođij Taažâ suátiškoovlâ, kost sun valmâštui ive 1924.

Siämmáá ive ruvnâprinssâ Olav maacâi šoddâmeennâmstis Ovtâstum kunâgâskoodán, ko halijdij máttááttâllâđ ekonomiavuoigâdvuođâtiettuu Oxford ollâopâttuv Balliol Collegest. Sun valmâštui Oxfordist ive 1926.

Naaijâm já perâeellim[Mute | Mute käldee]

Ruvnâprinssâ Olav já Ruotâ prinses Märtha vihkâm maŋa ive 1929

Ive 1928 kesiolympialij ääigi ruvnâprinssâ Olav kihloi syele Ruotâ prinses Märtha Sofia Lovisa Dagmar Thyra. Prinses lâi Olav uárbimpeeli, ko Märtha enni Tanska prinses Ingeborg já Olav eeči kunâgâs Haakon VII láin uábbi já viljâ, já tondiet Olav já Märtha láin tubdâm nubijdis pärnivuođâ rääjist. Uđđâivemáánu 13. peeivi 1929 ruvnâprinssâ Olav mađhâšij Tukholmančuávvoo peeivi sunnuu kihlodem almostui. Suoi naajáin njuhčâmáánu 21. peeivi 1929.

Sunnui šoddii kulmâ párnáá: ive 1930 šoddâm prinses Ragnhild, ive 1932 šoddâm prinses Astrid já ive 1937 šoddâm ruvnâprinssâ Harald.

Valastâllâm[Mute | Mute käldee]

Olav lijkkui valastâlmân já lâi viššâlis valastâllee ubâ eellimääigi. Nuorrân sun joba njuškij Holmenkollenluáhá. Tälviv sun čuoigâi ennuv já tävjit-távjá. Olav lâi meid valastâllee, kii vuoitij oovtâst Erik Ankeráin, Johan AnkeráinHaakon Piro Bryhnáin kollemiitaal puurjâstmist ive 1928 kesiolympialijn Amsterdamist 6mR-purjâskárbáin, mon nommâ lâi Norna. Sun kištottâlâi sehe taažâ já almugijkoskâsâš purjâstemkištoin paijeel 70 ive ääigi.

Käldeeh[Mute | Mute käldee]

Uási taan siijđost lii jurgâlum táru-, suomâ- já eŋgâlâskielâlâš Wikipediast.