Varbusâš

Wikipedia:st
Njuškii navigistmân Njuškii ucâmân
Varbusâš
Passer domesticus
(Linnaeus, 1758)
Huismus, man.jpg
Tile LC (eellimvuáimálâš)[1]
Tile Suomâst EN (uhkevuálásâš)[2]
Status iucn3.1 LC smn.svg
Status iucn3.1 EN smn.svg
Tieđâlâš luokittâllâm
Doomeen Sellâvááimusliih Eucarya
Kodde Elleekodde Animalia
Uáiviráiđu Savosuonâsiih Chordata
Vyeliráiđu Čielgitávtáliih Vertebrata
Luokka Lodeh Aves
Lahko Varbuslodeh Passeriformes
Čerdâ Varbusiih Passeridae
Suuhâ Varbusiih Passer
Šlaajâ domesticus

Varbusâš (Passer domesticus) lii varbusluudij laahkon kullee loddešlaajâ.

Stuárudâh já tobdomeerhah[mute | mute käldee]

Varbusâš lii 14–16 cm kukkosâš lodde, mii tiäddá 29–38 g. Ton ruškis selgipeeleest láá čapis tiälhuh, já suájást lii vielgis säärgis. Jyelgih láá kuovgisruškâdeh. Orráás uáivičokke lii räänis já čuudâ lii čappâd. Varbusii táválumos jienâ lii jotelis "tsilp, tsilp" -visârdem.[3]

Lavdâm já eellimpiirâs[mute | mute käldee]

Varbusâš kulá maailm vijđásumosávt levânâm loddešlaajâi juávkun. Tot iälá vijđáht EuroopistAasiast sehe Tave-Afrik oosijn. Ulmuuh láá meid sirdám varbusijd aainâs-uv Tave-Maadâ-Amerikân, AustralianAfrik maadâossijd. Suomâst tot iälá masa ubâ enâmist aassâm alda.[4] Suomâ nääli lii áárvu mield 250 000 paarrâd, mut tot lii kiäppánâm majemui iheluuvij ääigi já tondiet varbusâš lii tääl tuođâlávt uhkevuálásâš Suomâst. Varbusâš lii päikkilodde, mut motomeh lodeh vajâldeh uánihis maađhijd kiđđuv já čohčuv.[3]

Lasanem[mute | mute käldee]

Varbusâš pessee mielâstis rakânâsâi vuáguin já motomin muorâin. Tot mannee 3–7 manneed, maid niŋálâs já ores kuohtuuh läälih 11–15 peivid. Uđâgááh vyelgih piervâlist 13–18 peeivi ahasâžžân. Varbusii pessimpaje lii kukke já tot mannee táválávt 2–3 piäsáduv ivveest.[3]

Raavâd[mute | mute käldee]

Varbusâš porá siemânijd já čielgitävtittes elleid.[3]

Käldeeh[mute | mute käldee]

  1. IUCN Red List Čujottum 4.11.2021 (eŋgâlâskielân)
  2. Jari Valkama: Varbusâš – Passer domesticus Suomen Lajitietokeskus. 2019. Čujottum 30.3.2022. (suomâkielân)
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Luontoportti.fi Čujottum 4.11.2021 (suomâkielân)
  4. Suomen lintuatlas Čujottum 4.11.2021 (suomâkielân)