Njuškii siskáldâsân

Stuárus

Wikipedia:st

Stuárus lii monnii tiiŋgâ teikkâ ääši jiešvuotâ, mon puáhtá mittediđ. Stuárrus árvu mitteduvvoo ohtâduvváin, mii lii sooppum meeri tiätu jiešvuođâ. Mittedmist selvâttuvvoo, mon maaŋgâkiärdásâš mittedum árvu lii, jis verdid tom ohtâdâhân. Stuárrus lohoárvu lii taat kiärdoo já tot almottuvvoo taan lohomere já ohtâduv kiärdumrekinistmin.

Vuáđustuárus já suárgusstuárus[mute | mute käldee]

Vuáđustuárus lii stuárus, mon ij pyevti suorgiittiđ monnii eres stuárusist. Stuárráámuu uásist enâmijn sehe tiettust kiävtust leijee SI-vuáháduvvâst vuáđustuáruseh já toi ohtâduvah láá miäruštâllum čuávuvávt:[1]

Stuárus Stuárrus tubdâldâh Stuárrus ohtâdâh Ohtâduv tubdâldâh Čielgiittâs
äigi t seekunt s Tábáhtusâi ovdánem moonnâmääigist puátteevuotân.
kukkodâh, sirdâšem l, s, x, r meetter m Kyevti čuogâstuv koskâ.
massa m kilugrammâ kg Káppáluv jiešvuotâ vuástálistiđ vyemi tovâttâm jotteem.
šleđgâvirde I ampeer A Šleđgâvárádâs jotteem äigiohtâduvvâst.
liegâsvuotâ T Kelvin K Tile, mon toovât amnâs ráhtus jotoenergia.
amnâsmeeri n mooli mol Amnâs ráhtusohtâduvâi meeri.
čuovâvyeimi Iv kandela cd Čuovâ ađai fotonij meeri komovuotâkulme njeigâ.

Suárgusstuárus vuod lii stuárus, mii lii suorgiittum aainâs-uv kyevti eres vuáđu- teikâ suárgustuárusist. Vyelni motomeh suárgusstuáruseh já toi miäruštâlmeh.[2]

Stuárus Stuárrus tubdâldâh Suárgus Ohtâdâh Ohtâduv tubdâldâh Ohtâdâh
vuáđuohtâduvâigijn
liähtu v m/s -
jođálmemvuotâ a m/s² -
kulmeliähtu rad/s -
távjudâh f Hertsi Hz
vyeimi F maaŋah suárguseh Newton N
vyeimi moomeent M, Newtonmeetter Nm
teedâ p Pascal Pa
energia, pargo E, W maaŋah suárguseh Joule J
piähtu P Wattâ W
saahâdvuotâ kg/m³ -
moolimassa M g/mol -
konsentraatio c mol/dm³, M -
šleđgâvárádâs Q Coulomb C
keeldâ U, V, E volttâ V
resistans R ohmi
konduktans G Siemens S

Vektor- já skalaarstuárus[mute | mute käldee]

Stuárus puáhtá leđe skalaarstuárus teikâ vektorstuárus. Skalaarstuárusist lii tuše styeresvuotâ, mut vektorstuárusist lii lasseen sunde. Skalaarstuáruseh láá ovdâmerkkân massa, šleđgâvirde sehe energia já vektorstuáruseh ovdâmerkkân vyeimi, liähtu já jođálmemvuotâ. Fysiikâst stuárruseh merkkejuvvoo táválávt tubdâlduvâigijn. Skalaarstuárus merkkejuvvoo táválâš pustavijn, mut vektorstuárrus tubdâlduv paajaapeln lii vijve teikâ nuolâ (ovdâmerkkân liähtu lii teikâ ) teikâ puustav puáiduduvoo (liähtu ).

Käldeeh[mute | mute käldee]

  1. The International System of Units (SI): Base units - bipm.org Čujottum 22.6.2021 (eŋgâlâskielân)
  2. International system of units (SI) - physics.nist.gov Čujottum 23.6.2021 (eŋgâlâskielân)
Jurgâlus
Jurgâlus
Taat artikkâl teikkâ uási tast lii jurgâlum teikkâ toos láá uccum tiäđuh ereskielâlâš Wikipedia artikkâlist.
Algâalgâlâš artikkâl: fi:Suure