New York
New York teikkâ New York City (virgálávt City of New York, uánádâs NYC) lii kaavpug New York uásistaatâst Ovtâstum staatâin. Tot lii New York uásistaatâ já ubâ Ovtâstum staatâi stuárráámus kaavpug. Ive 2020 tobbeen assii 8 804 190 olmožid.
Kaavpuguásih
[mute | mute käldee]New York lii juohhum viiđâ kaavpuguásán: Manhattan, Brooklyn, Queens, Bronx já Staten Island.
Historjá
[mute | mute käldee]New York kuávlu algâalgâliih ässeeh láá Lenape-indiaaneh. Ko euroopliih pottii New York kuávlun, tobbeen assii suullân 20 000 Lenape-indiaanid, mut sist iänááš uási jammii Euroopist puáttám taavdâi keežild.[1]
Hollandliih uđâsässeeh vuáđudii Manhattan suolluu maadâuásán Nieuw Amsterdam (anarâškielân Uđđâ Amsterdam) ive 1626.[2] Eŋlandliih väldidii kaavpug ive 1664 taištâlhánnáá, já York hiärttoo kunnen sij adelii toos noomâ New York. Nube Eŋland já Vuáládâhenâmij koskâsii suáđi maŋa ive 1667 Vuáládâhenâmeh luovâttii New York eŋlandláid, já sij finnejii vaastân Suriname siirdâkode.[3]
Viehâdâh
[mute | mute käldee]Ässeeloho
[mute | mute käldee]| Ihe | Ässeeloho | Ihe | Ässeeloho | Ihe | Ässeeloho | Ihe | Ässeeloho |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1698 | 4 937 | 1810 | 119 734 | 1900 | 3 437 202 | 1990 | 7 322 564 |
| 1712 | 5 840 | 1820 | 152 056 | 1910 | 4 766 883 | 2000 | 8 008 288 |
| 1723 | 7 248 | 1830 | 242 278 | 1920 | 5 620 048 | 2010 | 8 175 133 |
| 1737 | 10 664 | 1840 | 391 114 | 1930 | 6 930 446 | 2013 | 8 405 837 |
| 1746 | 11 717 | 1850 | 696 115 | 1940 | 9 454 995 | 2015 | 8 516 502 |
| 1756 | 13 046 | 1860 | 1 174 779 | 1950 | 7 891 957 | 2016 | 8 537 673 |
| 1771 | 21 863 | 1870 | 1 478 103 | 1960 | 7 781 984 | 2018 | 8 398 748 |
| 1790 | 49 401 | 1880 | 1 911 698 | 1970 | 7 894 862 | 2020 | 8 804 190 |
| 1800 | 79 216 | 1890 | 2 507 414 | 1980 | 7 071 639 | ||
| Käldee: Wikidata | |||||||
Šoŋŋâdâh
[mute | mute käldee]Čuávuvâš tavlustâh siskeeld liegâsvuođâ koskâáárvuid já ulâttâsâid sehe jyehi mánuppajan já ubâ ihán. Fáárust láá puoh áárvuh mittedemhistorjá aalgâst onnáá piäiván. Tavlustâh peividuvvoo automaatlávt ko uđđâ liegâsvuotâmittedmeh lasettuvvojeh Wikimedia Commonsân.
| Mánuppaje | KL (max) | KL (min) | KL (peivi) | Ulâttâs (max) | Ulâttâs (min) |
|---|---|---|---|---|---|
| uđđâivemáánu | 3,5 | −3,4 | 0,1 | 22,2 | −21,1 |
| kuovâmáánu | 4,3 | −3,2 | 0,6 | 25,6 | −26,1 |
| njuhčâmáánu | 8,9 | 0,7 | 4,8 | 30 | −16,1 |
| cuáŋuimáánu | 15,3 | 6,2 | 10,8 | 35,6 | −11,1 |
| vyesimáánu | 21,5 | 11,9 | 16,7 | 37,2 | 0 |
| kesimáánu | 26,4 | 17,1 | 21,7 | 38,3 | 6,7 |
| syeinimáánu | 29,1 | 20,2 | 24,7 | 41,1 | 11,1 |
| porgemáánu | 28 | 19,5 | 23,7 | 40 | 10 |
| čohčâmáánu | 24,3 | 15,8 | 20 | 38,9 | 3,9 |
| roovvâdmáánu | 18,1 | 9,9 | 14 | 34,4 | −2,2 |
| skammâmáánu | 11,5 | 4,4 | 7,9 | 28,9 | −15 |
| juovlâmáánu | 5,6 | −1 | 2,3 | 23,9 | −25 |
| Ihe | 16,4 | 8,2 | 12,3 | 41,1 | −26,1 |
| Käldee: Wikimedia Commons | |||||
Čielgiittâsah:
- KL (max) = Peeivi alemus liegâsvuođâ -áárvui koskâárvu
- KL (min) = Peeivi vyeligumos liegâsvuotâ -áárvui koskâárvu
- KL (peivi) = Peeivi koskâliegâsvuotâ -áárvui koskâárvu
- Ulâttâs (max) = Mittedemhistorjá alemus liegâsvuotâ
- Ulâttâs (min) = Mittedemhistorjá vyeligumos liegâsvuotâ
Fáádást eres soojijn
[mute | mute käldee]
Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást New York.
Käldeeh
[mute | mute käldee]- ↑ McCully, Betsy: Native New Yorkers www.newyorknature.net. Čujottum 23.8.2025. (eŋgâlâskielân)
- ↑ The Battery Highlights: NYC Parks www.nycgovparks.org. Čujottum 23.8.2025. (eŋgâlâskielân)
- ↑ Timeline: Suriname news.bbc.co.uk. 14.9.2012. Čujottum 23.8.2025. (eŋgâlâskielân)