James Lovell
James Arthur Lovell Jr. (/ˈlʌvəl/ 
kuldâl (raavâ); 25. njuhčâmáánu 1928 Cleveland, Ohio, Ovtâstum staatah – 7. porgemáánu 2025 Lake Forest, Illinois, Ovtâstum staatah) lâi ovtâstumstaatâlâš astronaut já legendaarlii epiluhostum Apollo 13 -mánudâšmääđhi komendeijee.[1]
Lovell lâi ohtâ tehelumosijn astronautijn NASA komovuotâohjelmist. Sun lâi fáárust neelji komovuotâmissiost: Gemini 7:st, Gemini 12:st, Apollo 8:st já Apollo 13:st.[2]
Ton maŋa ko Lovell vuolgij NASAst ive 1973, sun poorgâi irâttâsmaailmist já leehâi raavvâdviäsu jieijâs perruin Illinoisist. Lovell kálgu Marilynn, kiäin sun naajâi ive 1952, jaamij ive 2023. Lovellist lijjii nelji párnáá.[2]
Karrieer
[mute | mute käldee]Ive 1962 Lovell tuhhiittui NASA astronautjuávhu 2 jesânin. Sun väljejui Gemini 4:ii värikirden, já loopâloopâst sun kiirdij vuosmuu tove Gemini 7 kirden juovlâmáánu 4. peeivi 1965. Taan missio komendeijen tooimâi Frank Borman. Gemini 7 lâi masa 14-piäivásâš missio, mii kiirdij 9 030 000 kilomeetterid já juurâi 206 kerdid Eennâm pirrâ.[2]
Skammâmáánu 11. peeivi 1966 Jim Lovell mađhâšij uđđâsist komovuotân Gemini 12 komendeijen. Taan missiost suu fáárust kiirdij vuosâkiärdálâžžân kirden Buzz Aldrin.[2]
Eromâšávt kyehti Apollo-kirdem, moid Lovell uásálistij, lijjii merhâšitteeh komovuotâmađhâšem historjást 1960-lovvoost talle ko Ovtâstum staatah já Sovjetlitto kištottâllii komovuođâ hiärrávuođâst.[2]
Apollo 8 -määđhist Lovell kiirdij oovtâst Frank Bormanáin já Willian Andersáin. Lovell väljejui taan mission astronaut Mike Collins sajan, tastko Collins koolgâi čuopâduđ. Apollo 8 -missio lâi vuosmuš, mii kiirdij olgos Eennâm juurrâmraađeest, já tot kiirdij luvvii Mánudáá pirrâ. Apollo 8 kiirdij Mánudáá juurrâmraađeest 20 tijmed, 10 minuttid já 13 sekuntid. Taan kirdemmääđhi keežild Ovtâstum staatah ožžuu čielgâ ovdâmääđhi Sovjetlito mánudâšohjelmáid. Maailmân vuolgâttuvvojii eromâš mučis koveh Enâmist komovuođâst kejâdijn.[2]
Houston, we have a problem
[mute | mute käldee]Pegâlmâs ciälhástâh "Houston, we have a problem" lijjii Jim Lovell säänih Apollo 13 -kirdem ääigi, teikâ jiešalnees sun eeđâi: "Ok, Houston, we've had a problem here." Jim Lovell koolgâi leđe viiđâd olmooš, kote ličij vázzám Mánudáá asseest, mut päärti keežild čielgâi jotelávt, et Apollo 13 ij kuássin siäivuččii Mánudáá asan.[2]
Laasâ mield astronauteh oinii haapi kulgâmin olgos. Sij iberdii, et sist lâi tuođâlâš etitile. Astronauteh kolgii šeštiđ virde, já sij viettii nelji kolmâ peeivi uccâ mánudâšmoduláást, mii tooimâi sii kááijumskiijpân. Sij liijká ferttejii kirdeđ Mánudáá pirrâ, já NASA tiimi poorgâi puoh ton oovdân, et astronauteh loopâloopâst pessii torvolávt enâmân.[2]
Fáádást eres soojijn
[mute | mute käldee]
Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást James Lovell.
